Оюу Толгой дэлхийн дөрөв дэх том зэсийн уурхай болох зорилтдоо ойртлоо

Рио Тинто компани болон Монгол Улсын Засгийн газрын хамтран эзэмшдэг Оюу Толгой зэс, алтны уурхайн гүний уурхайн өргөтгөлийн ажил төлөвлөгөөний дагуу амжилттай үргэлжилж, олборлолтын хэмжээгээр дэлхийд тэргүүлэх шатанд ойртож байна. Тус уурхайн гүний блоклон нураах олборлолтын систем болох "Хюго Норт" ордын бүтээн байгуулалт эрчимжсэнээр 2028-2036 оны хооронд жилд дунджаар 500 мянган тонн зэс үйлдвэрлэх зорилтыг тогтвортой хадгалж байгаа бөгөөд 2030 он гэхэд дэлхийн дөрөв дэх том зэсийн уурхай болохоор төлөвлөж байна. 

Үйлдвэрлэлийн хүчин чадлыг бүрэн ашиглаж эхлэх үед "Хюго Норт Лифт 1" гүний уурхайгаас хоногт ойролцоогоор 95 мянган тонн хүдэр, ил уурхайгаас нэмэлтээр 20 мянган тонн хүдэр олборлохоор тооцоолжээ. Энэхүү олборлолтын хэмжээ нь уурхайн үйл ажиллагааг дэлхийн хамгийн том зэсийн уурхайнуудын эгнээнд албан ёсоор оруулах юм. Олборлолтын явцад орчин үеийн дэвшилтэт технологи, аюулгүй ажиллагааны стандартыг чанд баримтлан ажиллаж байгааг оператор компанийн зүгээс онцоллоо.

Төслийн явцад тулгарсан зарим асуудлыг шийдвэрлэх чиглэлээр талууд идэвхтэй хамтран ажиллаж байна. Тухайлбал, маргаантай байгаа "Энтрэй" (Entrée LLC) компанийн тусгай зөвшөөрлийн талбайд байрлах "Панел 1" хэсгийн бүтээн байгуулалтыг түр зогсоосонтой холбогдуулан 2025 онд уурхайн төлөвлөгөөнд түр зуурын өөрчлөлт оруулсан юм. Гэсэн хэдий ч 2026 оны турш "Панел 0" болон "Панел 2" хэсгүүдэд олборлолтын ажил төлөвлөсөн графикийн дагуу хэвийн үргэлжилжээ. Улмаар 2026 оны зургаадугаар сард Рио Тинто болон Засгийн газар хамтран "Энтрэй" компанийн уурхайн түрээсийн талбайн асуудлыг шийдвэрлэж, ногдол ашиг хуваарилах хугацааг наашлуулахаар албан ёсоор тохиролцсон байна.

Уурхайн олборлолт нэмэгдэж, үйл ажиллагаа тогтворжсоноор улсын төсөвт оруулах татвар, хураамжийн хэмжээ хамгийн өндөрт хүрч байна. Зөвхөн 2026 оны эхний улиралд Оюу Толгой компани татвар, хураамж болон бусад төлбөр хэлбэрээр улсын төсөвт 2.1 их наяд төгрөг төвлөрүүлжээ. Ингэснээр тус компанийн 2010 оноос хойш оруулсан нийт татварын хэмжээ 16.6 их наяд төгрөгт хүрчээ. Үүнээс гадна байгаль орчныг хамгаалах чиглэлээр 2026 оны эхний улирлаас эхлэн ус бохирдуулсны төлбөрийг улирал тутам төлж эхэлсэн бөгөөд энэ нь цаашид улиралд 150 саяас 200 сая төгрөг байхаар тооцоологджээ.

Гүний уурхайн олборлолт ийнхүү эрчимжсэнээр уурхайн эрсдэлт байдал буурч, тогтвортой үйл ажиллагааны шатанд шилжиж байна. Энэхүү мега төслийн хүрээнд хэрэгжиж буй гүний уурхайн бүтээн байгуулалт нь ирэх жилүүдэд дотоодын эдийн засгийн өсөлтийг дэмжих гол тулгуур хэвээр байх бөгөөд дэлхийн зах зээл дээрх зэсийн нийлүүлэлтийн чухал суваг болох юм. Талууд цаашид уурхайн үр ашгийг нэмэгдүүлэх, байгаль орчинд ээлтэй технологи нэвтрүүлэх чиглэлээр хамтын ажиллагаагаа улам өргөжүүлэхээр зорьж байна.