НҮБ-ын Хүний эрхийн тэргүүн хиймэл оюун ухаанд хатуу хязгаарлалт тогтоохыг уриаллаа

НҮБ-ын Хүний эрхийн дээд комиссар Фолькер Тюрк 2026 оны есдүгээр сарын 14-ний өдөр Женевийн Хүний эрхийн зөвлөлийн 63 дугаар чуулганд үг хэлэхдээ, хурдацтай хөгжиж буй "дэвшилтэт" хиймэл оюун ухааныг хяналтад авахын тулд яаралтай арга хэмжээ авахыг уриаллаа. Тэрээр хяналтгүй орхивол хиймэл оюун ухаан нь хүн төрөлхтөнд оршин тогтнохын аюул занал учруулж болзошгүйг анхааруулж, технологийн хөгжилд заавал дагаж мөрдөх эрх зүйн зохицуулалт хийхийг улс орнуудад уриалсан байна. Хүн төрөлхтөн эргэлт буцалтгүй өөрчлөлтийн ирмэг дээр ирээд байгаа бөгөөд энэ нь зөвхөн өнөө үеийнхэнд бус, ирээдүй хойч үеийнхэнд ч шууд нөлөөлнө гэдгийг тэрээр онцлон тэмдэглэв.

Фолькер Тюрк хэлсэн үгэндээ цөөн хэдэн хүн хиймэл оюун ухааны салбарт бараг хязгааргүй эрх мэдэлтэй байгааг шүүмжилсэн юм. Иймд технологийн томоохон компаниудыг хүлээн авч буй болон нийлүүлэлтийн сүлжээг хянаж буй улс орнууд хиймэл оюун ухааны хөгжилд тодорхой хил хязгаар буюу "улаан шугам" тогтоох шаардлагатайг тэрээр санууллаа. Технологи нь хүнд чиглэсэн байх ёстой бөгөөд үүний тулд заавал дагаж мөрдөх дүрэм журам, хараат бус хяналт, тодорхой хязгаарлалтыг бий болгох нь нэн тэргүүний зорилт болоод байна.

Түүнчлэн тэрээр туршилтын орчноосоо хальсан эсвэл өөрийг нь унтраахаас сэргийлж хөгжүүлэгчдийг сүрдүүлдэг хиймэл оюун ухаан нь хэтэрхий хүчирхэгжсэний шинж бөгөөд үүнээс урьдчилан сэргийлэх ёстойг анхааруулсан юм. Энэхүү мэдэгдэл нь НҮБ-ын зүгээс хиймэл оюун ухааны аюулгүй байдлыг хангах чиглэлээр хийж буй цуврал уриалга, дайчилгааны нэг хэсэг бөгөөд одоогийн байдлаар дэлхийн хэмжээнд бүх нийтээр гарын үсэг зурсан, хууль ёсны дагуу заавал дагаж мөрдөх нэгдсэн гэрээ байхгүй байгаа үед гарч буйгаараа онцлог юм.

Үүнтэй зэрэгцэн НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Антониу Гутерриш ч мөн адил хиймэл оюун ухааны тэгш бус байдлын талаар анхааруулж байна. Тэрээр Шинэ Дели хотноо болсон БРИКС-ийн дээд хэмжээний уулзалтын үеэр хэлэхдээ, хиймэл оюун ухааны хүчин чадал цөөн хэдэн улсын цөөн компанид төвлөрч байгаа нь орлого, боломж, аюулгүй байдал, бүр тусгаар тогтнолын ялгааг улам гүнзгийрүүлнэ гэдгийг тэмдэглэсэн юм. НҮБ-ын зүгээс хөгжиж буй орнуудад тооцоолон бодох хүчин чадал, ур чадвар, өгөгдлийн дэд бүтцийг хөгжүүлэхэд туслах зорилгоор "Хиймэл оюун ухааны чадавхийг бэхжүүлэх дэлхийн сүлжээ" болон "Хиймэл оюун ухааны дэлхийн сан"-г дэмжихийг уриалж байна.

Хэдийгээр НҮБ-ын хэмжээнд бүх нийтийн гэрээ хараахан батлагдаагүй байгаа ч Европын Зөвлөлийн Хиймэл оюун ухаан, хүний эрх, ардчилал, хууль дээдлэх ёсны тухай ерөнхий конвенц нь бүс нутгийн хэмжээнд анхны хууль ёсны дагуу заавал дагаж мөрдөх олон улсын гэрээ болон хэрэгжиж байна. НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 81 дүгээр чуулганы хүрээнд хиймэл оюун ухааны аюулгүй байдал, өгөгдлийн засаглалын асуудлыг үргэлжлүүлэн хэлэлцэж байгаа бөгөөд цаашид дэлхийн хэмжээний нэгдсэн зохицуулалт, ёс зүйн удирдамжийг батлахад Фолькер Тюркийн гаргасан энэхүү яаралтай уриалга чухал түлхэц болно гэж ажиглагчид үзэж байна.